• Kuş gribi nedir?
  Kuş gribi (avian influenza) influenza virusunun A tipinin neden olduğu ve kuşlarda görülen bir enfeksiyon hastalığıdır. Kuşların çoğu enfeksiyona duyarlıdır ama birkaç tür daha dirençlidir. Enfeksiyon kuşlar arasında oldukça hızlı yayılır ve öldürücü seyreder.
• Etken virusun özellikleri nelerdir?
  Etken olan influenza virusunun 15 alt tipi bulunmaktadır. Influenza virusları hemaglutinin (H) ve nörominidaz (N) antijenlerine göre sınıflandırılır. Bunlar içinde H5N1’in özel bir önemi vardır. Balıkesir’de görülen salgında H5N1’in etken olduğu Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü tarafından 13 Ekim 2005’ de açıklandı.
• H5N1 neden önemlidir?
  H5N1 tipi enfeksiyon insanlarda hastalık ilk kez 1997 yılında bildirilmiştir. H5N1 diğer influenza türlerine göre daha ciddi ve öldürücü seyretmektedir. Ayrıca, H5N1 hızlıca mutasyon yapabildiği için daha hızlı yayılabilecek yeni virusların oluşmasına kaynak oluşturabilecektir.
• Virus ne kadar dayanıklıdır ve nasıl etkisizleştirilir?
  Virus, enfekte olmuş alanlarda düşük sıcaklıkta en az 3 ay canlı olarak kalabilir. Enfekte olan kuşlar virusleri en az 10 gün boyunca ağız ve dışkı yoluyla atarlar. Virus, 60 derecede 30 dakika ısınma yoluyla ve ayrıca yaygın kullanılan dezenfektanlarla etkisizleşebilmektedir.
• Salgın nasıl oluşur ve insanlara nasıl geçer?
  Doğrudan ya da dolaylı yollarla vahşi göçmen kuşların evcil kuşlara enfeksiyonu bulaştırması en önemli salgın nedenidir. Ayrıca, canlı kuş pazarları salgının yayılmasında önemlidir. Özellikle ölü veya canlı hastalıklı kuşlar ve kuşların atıklarına maruz kalan kişilere solunum ve temas yoluyla bulaşır.
• Ülke içinde ve ülkeler arasında nasıl yayılır?
  Hastalık bir ülke içinde çiftlikler arasında hızlıca yayılım gösterebilir. Enfekte olmuş araçlar, elbiseler, ayakkabılar aracılığı ile bir yerden diğerine taşınırlar. Bir ülkeden diğerine ise uluslararası canlı kümes hayvanları ticareti ve göçmen kuşlar aracılığı ile taşınabilir.
• Bugüne kadar olan salgınların özellikleri nelerdir?
  2003 ve 2004 yıllarında Asya ülkelerinde (Vietnam, Kamboçya, Endonezya, Malezya, Thailand) toplam yaklaşık 120 kişi hastalanmış ve bu kişilerin 60’ı (%50) ölmüştür.
• Kuluçka süresi kaç gündür?
  Ortalama 2-5 gün olup, 17 gün sonra hastalık geliştiği bildirilmiştir.
• Hastalığın klinik özellikleri nelerdir?
  Gripte görülen klasik bulgular bu grupta da geçerlidir. Ateş, başağrısı, yaygın vücut ağrıları, boğaz ağrısı, öksürük en sık görülen belirtilerdir. Ayrıca, bu hastalarda diğer grip türlerine göre daha fazla ishal bildirilmiştir.
• İnsandan insana geçiş var mıdır?
  Literatürde az sayıda sağlık çalışanları, kümes hayvancılığında çalışan işçiler ve aile üyeleri arasında şüpheli geçiş olguları bildirilmiş olsa da Dünya Sağlık Örgütü, insandan insana geçiş olmadığının altını çizmektedir.
• Kimler risk altındadır?
  Ölü ya da canlı hasta hayvanlarla veya hayvan atıklarıyla doğrudan teması olan kişiler en büyük risk altındadırlar. Ayrıca hasta insanlarla teması olan sağlık çalışanları da koruyucu önlemleri (eldiven, maske, önlük) almalıdırlar.
• Yiyecek yoluyla geçer mi?
  Hastalıklı hayvanların ürünlerini yemek yoluyla enfeksiyon alan bildirilmiş hasta yoktur. Ancak kümes hayvnalarının etlerinin iyi pişirilmeden yenmemesi önerilmektedir.
• Korunma önlemleri nelerdir?
  Hastalık şüphesi olan hayvanlarla teması olanlar mutlaka eldiven ve maske kullanmalıdırlar. Kümes hayvanları ürünleri pişirilerek yenmelidir. Eller sıkça yıkanmalıdır.
• Tedavisi var mıdır?
  Ülkemizde tedavi için lisans almış 2 ilaç bulunmaktadır; oseltamivir ve zanimivir. Bu ilaçların belirtiler başladıktan sonra ilk 48 saat içinde başlanması gerekmektedir.
• Aşısı var mıdır?
  Halen varolan grip aşıları H5N1 suşuna karşı koruyucu değildir. Ancak insanların diğer grip suşları için aşılanmaları önerilmektedir.
• Salgının önlenmesi için yönetsel düzeyde neler yapılmalıdır?
  1. Hızlıca hasta kuşların izolasyonu ve hasta kuşların itlafı sağlanmalıdır. Hastalık hayvanlar arasında çok hızlı yayılabilmektedir.
  2. Göçmen kuşların gidebileceği yerler potansiyel salgın noktası olarak yakından izlenmelidir.
  3. Tüm bu çalışmaları yürütecek ilgili tüm sektörleri barındıran bir örgütlenmeye gidilmelidir.
• İnsanlar etkilenmemek için neler yapmalıdırlar?
  
  1. Ölü ya da canlı kanatlı hayvanlarla teması olanlar gerekli temas önlemlerini (eldiven ve maske) almalıdırlarlar.
  2. Canlı tavuk veya hindi alınmamalı, denetimden geçmiş ürünler tüketilmelidir.
  3. Kanatlı hayvanlar uygun koşullarda iyice (60-70 derece) pişirilmelidir, az pişmiş olarak tüketilmemelidir. Çıplak elle dokunulduğunda eller mutlaka sabunla yıkanmalıdır.
  4. Yumurtaların kabukları enfekte olabileceği için bol su ile yıkanmalıdır.
  5. Hastalık şüphesi olanlar hızlıca sağlık merkezine başvurmalıdır.
  6. Hasta olan veya hasta olduğundan şüphelenilen kişilerle temas eden aile yakınları ve sağlık çalışanları koruyucu maske ve önlük kullanmalıdırlar.

Kaynaklar

• Dünya Sağlık Örgütü ve CDC web sayfaları, 10.10.2005
• WHO report. Avian Influenza A (H5N1) Infection in Humans. New England Journal of Medicine 2005; 353: 1374-1385.
• Doç.Dr. Önder Ergönül