Demans  nedir ?

Senilite (yaşlılık), yaşın ilerlemesi ile ortaya çıkan, santral sinir sistemi ve diğer organlarda fonksiyon  azalması ile birlikte giden, sosyal yaşamı bozmayan fizyolojik-doğal bir süreçtir. Yaşlılık kavramı toplumlara göre göreceli olarak değişmektedir. Demans (bunama) ise entellektüel kapasitenin beyin hastalığına bağlı olarak ilerleyici bir şekilde  yitirilmesi ve kognitif  fonksiyon bozuklukları nedeniyle mesleki ve sosyal yaşantının  bozulması ile sonuçlanan bir  sendromdur. Kognitif  fonksiyonlar, dikkat, algılama, yargılama, gerçeği değerlendirme, lisan, hesaplama, karar verme gibi fonksiyonları içerir.  

Yaşam kalitesinin artması  ve  yaşam sürelerinin uzaması ile bu hastalıkta belirgin bir artış görülmüş olup, çok önemli bir halk sağlığı sorunu olarak karşımıza çıkmıştır.

Demanslar arasında en sık görülenleri Alzheimer Demans ve beyin-damar hastalıklarına bağlı gelişen multienfarkt demansdır. Diğer nadir görülen nedenler arasında ise karaciğer yetmezliği, anemi, alkolizm, hipotiroidi, Parkinson hastalığı, Multipl skleroz ve epilepsi sayılabilir.

Demans  etyolojisi nedir ?

Alzheimer demans sıklıla 65 yaş üzerinde görülmekle birlikte 45-65 yaş arasında da görülebilmektedir. 45 yaşın altında saptanan demansiel bulgularda ise daha farklı hastalıklar araştırılmalıdır. Alzheimer demansın etyolojisi tam olarak bilinmemekle birlikte genetik yatkınlık önemlidir. Multienfarkt demansda ise etyolojide sıklıkla hipertansiyon, diyabet, geçirilmiş felç öyküsü, ateroskleroz ve kardiak bozukluklar yer aldığından bu faktörlere yönelik önlemler alınması  ve uygun tedaviye erken başlanması demans gelişmini geciktirmekte veya önlemektedir.

Demans  Bulguları nelerdir ?

Alzheimer demansda 3 yıl öncesine kadar uzanan yakın hafıza kaybına ait yakınmalar, yeni şeyleri öğrenmede güçlük, dikkat dağınıklığı ve hasta yakınlarınca farkedilen bazı kişilik ve davranış değişiklikleri belirleyici olmaktadır. Hastada bazen inkar durumu gözlenebilir ve kişi doktoru kendi görmek istemediğini, bir şikayeti olmadığını ama ailesi istediği için geldiğini ifade edebilir.

 Bu noktada dikkatle sorgulanması gereken kişinin kendine bakımında, hiyjeninde, uyku ve beslenme düzeninde, diş fırçalama ve giyinme alışkanlıklarında meydana gelen bir değişiklik, toplumsal ve mesleki uyumunda bozulma, algılama ve reaksiyon vermede yavaşlama, bu bulguların yavaş bir şekilde ilerlemesi ve süreklilik göstermesi sorgulanmalıdır.

 Hastalık ilerledikçe sorulan sorulara anlamsız ve tereddütlü yanıtlar verilebilir ve içgörü kaybolduğundan hasta hafıza bozukluğunun farkında değildir. Hafıza bozukluğunun farkında olan kişilerde ise yalancı bunamaya yol açabilen depresyon  mutlaka akla gelmelıdır.

Hastalığın daha da ilerelemesiyle fiziksel hiddet, endişe, huzursuzluk ve ajitasyonlar ortaya çıkar. Motor bozukluklar giderek belirginleşir. Kontraktürler nedeniyle yatağa bağımlı hale gelinebilir.

Demans tedavisi

Hastalığı tamamen ortadan kaldıracak bir tedavi henüz olmamakla birlikte hastalık süreçini yavaşlatan ve bağımlılığı geciktiren ilaçlar kullanılabilmektedir. Fakat bu tedavilerin etkinliği büyük ölçüde erken dönemde başlanabilmeleriyle ilgilidir. Medikal tedaviye ek olarak davranış bozukluklarının  kontrolu, depresyon ve ajıtasyonun tedavisi, uygun bakım ve destek tedavisi çok önemidir. Bu nedenle hastanın bakımını üstelenecek, onunla birlikte yaşayan kişilerin hastalığın seyri konusunda bilgilendirilmesi ve eğitilmesi, en az hastaya uygulanan erken medikal tedavi kadar önemlidir.

Alzheimer hastalığında erken başlanmış medikal tedavi, uygun bakım ve destek tedavisiyle tanıdan itibaren 5-15 yıl yaşanabilir. Ölüm genelde araya giren enfeksiyon ve beslenme yetersizliğinden meydana gelir. Yoğun yaşam tempomuzda süregen bir şikayet halini alan unutkanlık küçümsenmemeli ve mutlaka fazla zaman kaybetmeden bir uzman görüşüne başvurulmalıdır. Ne kadar erken tanı konursa tedaviden alınacak yanıtın o kadar iyi olacağı unutulmamalıdır.